Đinh Thị Phương Hoài, Nguyễn Hồ Bá, Nguyễn Quốc Dũng, Lê Trọng Hiếu, Trần Đức Hoàng, Nguyễn Vĩnh Lạc, Nguyễn Thanh Minh

Một phụ nữ 33 tuổi nhập viện sau một vụ tai nạn giao thông nhẹ. Bệnh nhân chỉ than đau vùng lưng và hạn chế vận động, không có liệt hay tổn thương thần kinh. Kết quả chụp CT cột sống cho thấy bệnh nhân bị gãy thân đốt sống D12, thành trước lún xẹp nhưng thành sau còn nguyên vẹn, chưa gây chèn ép ống sống. Điều đáng chú ý là kết quả đo mật độ xương (DEXA) phát hiện T-score -3,8, tương ứng với loãng xương rất nặng, trong khi xét nghiệm canxi máu, canxi ion hóa và hormone cận giáp (PTH) đều trong giới hạn bình thường.

Đây là một trường hợp rằng loãng xương không chỉ là bệnh của người cao tuổi.

1. Loãng xương ở người trẻ – vấn đề đang bị bỏ sót

Nhiều người cho rằng loãng xương chỉ gặp ở phụ nữ sau mãn kinh hoặc người lớn tuổi. Tuy nhiên, các nghiên cứu gần đây cho thấy 50-90% trường hợp loãng xương khởi phát sớm có nguyên nhân thứ phát (Ebeling PR, 2022; Mäkitie O, 2022).Các nguyên nhân bao gồm:

Nội tiết

Mãn kinh sớm (trước 40 tuổi), suy buồng trứng sớm

Cường cận giáp, cường giáp

Hội chứng Cushing

Thiếu hụt hormone sinh dục (do chán ăn tâm thần, tập luyện quá mức, bệnh mạn tính) (Committee on Clinical Practice Guidelines–Gynecology, 2021; Kanis JA,2002)

Thuốc

Corticoid (nguyên nhân phổ biến nhất) (Kanis JA,2002; Conradie M, 2022)

Thuốc chống động kinh

Thuốc ức chế aromatase

Thuốc kích thích GnRH (Committee on Clinical Practice Guidelines–Gynecology, 2021)

Bệnh lý mạn tính

Bệnh viêm ruột, bệnh celiac, bệnh gan

Viêm khớp dạng thấp

Bệnh thận mạn tính

Đái tháo đường type 1 và type 2 (Stokes G, 2025)

Yếu tố dinh dưỡng và lối sống

Thiếu vitamin D và canxi

BMI < 20 kg/m²

Hút thuốc lá, uống rượu quá mức (≥3 ly/ngày)

Ít vận động (Morin SN, 2025; Committee on Clinical Practice Guidelines–Gynecology, 2021)

2. Chấn thương nhẹ nhưng lại gây gãy cột sống

Ở người có hệ xương bình thường, những va chạm nhẹ thường chỉ gây đau cơ hoặc bong gân. Ngược lại, khi chất lượng xương suy giảm nghiêm trọng, một lực tác động nhỏ như:

- Trượt ngã trong nhà

- Phanh xe đột ngột

- Tai nạn giao thông tốc độ thấp

- Ho mạnh hoặc nâng vật nặng 

cũng có thể gây gãy hoặc xẹp thân đốt sống. Đây được gọi là gãy xương do xương giòn (fragility fracture) và là dấu hiệu cảnh báo tình trạng loãng xương cần được điều trị. (Aliya A Khan, 2024)

Hình 1. CT scan cột sống thắt lưng với gãy xẹp thành trước thân đốt sống D12, tường sau còn nguyên vẹn

3. Những dấu hiệu không nên bỏ qua

Sau chấn thương, người bệnh nên đến cơ sở y tế nếu có:

- Đau lưng dữ dội hoặc đau tăng khi đứng, ngồi

- Khó cúi, xoay người

- Giảm khả năng vận động

- Đau kéo dài nhiều ngày dù va chạm không mạnh

Chẩn đoán sớm bằng X-quang hoặc CT giúp phát hiện gãy cột sống, đồng thời đo mật độ xương giúp tìm nguyên nhân nền để điều trị lâu dài.

4. Sau khi phát hiện loãng xương cần làm gì?

Đối với người trẻ bị loãng xương, việc điều trị không chỉ dừng lại ở bổ sung canxi.

Bệnh nhân cần được đánh giá toàn diện để tìm nguyên nhân thứ phát, bao gồm:

- Vitamin D

- Chức năng tuyến giáp và tuyến cận giáp

- Chức năng thận

- Các bệnh lý nội tiết

- Bệnh lý tiêu hóa gây kém hấp thu

- Thuốc đang sử dụng

- Trường hợp cần thiết có thể xem xét các nguyên nhân di truyền.

Việc điều trị sẽ được cá thể hóa, có thể bao gồm

Điều trị nền tảng

- Điều trị nguyên nhân thứ phát (nếu có)

- Giảm yếu tố nguy cơ

- Bổ sung vitamin D và canxi đầy đủ

- Tập luyện chịu tải và kháng lực

- Lối sống lành mạnh: không hút thuốc, hạn chế rượu (Conradie M, 2022; Stokes G,2025)

Điều trị đặc hiệu

Bisphosphonate, teriparatide, denosumab và estrogen có thể làm tăng mật độ xương ở phụ nữ tiền mãn kinh, nhưng bằng chứng về phòng ngừa gãy xương còn hạn chế. An toàn lâu dài và trong thai kỳ vẫn chưa rõ ràng, do đó cần cân nhắc cá thể hóa (Mäkitie O, 2022; Conradie M, 2022)

Hình 2. Đo mật độ loãng xương với T-score = -3,8. (Loãng xương nặng)

5. Làm thế nào để phòng tránh?

Để bảo vệ sức khỏe xương ngay từ khi còn trẻ, các chuyên gia khuyến cáo:

Duy trì chế độ ăn giàu canxi và protein.

Bổ sung vitamin D đầy đủ, kết hợp phơi nắng hợp lý.

Tập luyện chịu sức nặng như đi bộ, chạy bộ nhẹ hoặc tập kháng lực.

Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia.

Khám sức khỏe khi có đau lưng kéo dài hoặc sau chấn thương dù nhẹ.

Người có yếu tố nguy cơ nên được tư vấn đo mật độ xương sớm thay vì chờ đến tuổi già.

# Thông điệp dành cho cộng đồng

Đừng xem nhẹ đau lưng sau một va chạm tưởng chừng không đáng kể. Một chấn thương nhẹ đôi khi là dấu hiệu đầu tiên giúp phát hiện bệnh lý loãng xương tiềm ẩn. Chẩn đoán sớm và điều trị kịp thời không chỉ giúp xương lành tốt mà còn phòng ngừa những gãy xương nghiêm trọng trong tương lai.

-----

Thông tin liên hệ
Khoa Ngoại Thần Kinh - Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế
- Điện thoại: Phòng Cấp cứu - 0234 3837777
- Địa chỉ: 41-51 Nguyễn Huệ, TP. Huế
-Website: www.bvydhue.vn