Đinh Thị Phương Hoài, Trần Xuân Khải Minh, Huỳnh Kim Thành, Nguyễn Thanh Thiên, Lê Trọng Hiếu, Trần Đức Hoàng, Nguyễn Vĩnh Lạc, Nguyễn Thanh Minh

1. Cavernoma là gì?

Cavernoma (dị dạng mạch máu thể hang) là tổn thương mạch máu não lành tính với các khoang mạch giãn, thành mỏng, dễ rò rỉ máu. Bệnh có thể:

Không triệu chứng trong thời gian dài

Hoặc gây đau đầu, co giật, yếu liệt, rối loạn thị giác

U máu thể hang (cavernoma) ở thân não và vỏ não

2. Ca lâm sàng

Bệnh nhân nữ, 39 tuổi, vào viện vì:

 - Đau đầu kéo dài, buồn nôn

 - Nhìn mờ mắt trái

MRI sọ não ghi nhận:

 - Tổn thương thùy chẩm phải kích thước ~10–12 mm

 - Hình ảnh điển hình dạng “bỏng ngô”, viền hemosiderin

 - Không ngấm thuốc, không phù não đáng kể

→ Chẩn đoán: Cavernoma thùy chẩm phải (Zabramski type II)

3. Biểu hiện bệnh – khi nào cần chú ý?

Các dấu hiệu thường gặp:

 - Đau đầu kéo dài, tăng dần

 - Co giật

 - Yếu tay chân

 - Rối loạn thị giác (quan trọng khi tổn thương thùy chẩm)

Lưu ý: Nhiều trường hợp phát hiện tình cờ khi chụp MRI.

4. Khi nào chỉ cần theo dõi?

Không phải mọi cavernoma đều cần mổ.

Có thể theo dõi khi:

 - Không triệu chứng hoặc triệu chứng nhẹ

 - Chưa có xuất huyết

 - Nguy cơ phẫu thuật > nguy cơ tự nhiên của bệnh

 - Vị trí nguy cơ cao (thân não, đồi thị, vùng chức năng quan trọng)

Chiến lược theo dõi:

 - Khám thần kinh định kỳ

 - MRI mỗi 6–12 tháng

5. Khi nào cần phẫu thuật?

Phẫu thuật được cân nhắc khi có một trong các yếu tố sau:

1. Xuất huyết não có triệu chứng: Đặc biệt nếu tái phát

2. Thiếu hụt thần kinh tiến triển: Như yếu liệt, rối loạn thị giác

3. Động kinh kháng thuốc (kiểm soát co giật 70-90% sau mổ)

4. Tổn thương nông, dễ tiếp cận: với nguy cơ phẫu thuật thấp

6. Áp dụng cho ca bệnh trên

 - Vị trí: thùy chẩm phải (liên quan chức năng thị giác)

 - Triệu chứng: nhìn mờ mắt trái (thiếu hụt thần kinh khu trú)

 - MRI có dấu hiệu xuất huyết vi thể

Cộng hưởng từ cấu trúc bất thường ở thuỳ chẩm phải (mũi tên trắng): Tăng trên T2W/FLAIR dạng bỏng ngô (C), viền giảm tín hiệu trên T2W(E), sụt tín hiệu trên SWI, tăng nhẹ trên T1W chủ yếu ở ngoại vi và rải rác bên trong, bờ đa cung, giới hạn rõ, kích thước #10x12x11mm, không ngấm thuốc.

→ Theo các khuyến cáo hiện nay:

 - Đây là trường hợp có thể cân nhắc phẫu thuật

 - Đặc biệt khi:

     + Triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng chất lượng sống

     + Có nguy cơ xuất huyết trong tương lai

Một số thang điểm (như Journal of Neurosurgical Sciences) cho thấy:

 - BN đạt ngưỡng có thể chỉ định phẫu thuật

7. Phương pháp điều trị hiện nay

1. Theo dõi bảo tồn

Áp dụng cho đa số trường hợp không triệu chứng

2. Phẫu thuật vi phẫu

Lấy trọn cavernoma + viền hemosiderin

Là phương pháp điều trị hiệu quả nhất khi có chỉ định

3. Xạ phẫu (Gamma Knife)

Vai trò còn hạn chế với giảm nguy cơ xuất huyết từ 14.8-23.6%/năm xuống 2.3-3.2%/năm; Hiệu quả rõ nhất sau 2 năm điều trị;  Kiểm soát co giật: 51.5-88.5%.

Không phải lựa chọn thường quy

8. Cập nhật từ các khuyến cáo quốc tế

- Nghiên cứu CARE 2024 - thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng đầu tiên so sánh phẫu thuật vs điều trị nội khoa cho CCM có triệu chứng: (Lancet, 2024)

Cho thấy khả thi của việc ngẫu nhiên hóa bệnh nhân

Xạ phẫu được chọn gấp đôi so với phẫu thuật vi phẫu

Cần thử nghiệm đa trung tâm quốc tế quy mô lớn hơn để có kết luận chắc chắn

- Nghiên cứu 2026 về vai trò MRI theo dõi: (Journal of Neurosurgery. 2026)

MRI thường quy có giá trị hạn chế ở bệnh nhân không triệu chứng (chỉ 1.2% phát hiện xuất huyết)

Nên chụp MRI khi: có triệu chứng thần kinh khu trú mới hoặc tiến triển

Đau đầu hoặc co giật đơn thuần không dự báo xuất huyết

9. Tiên lượng

Đa số lành tính, tiến triển chậm. Nguy cơ xuất huyết hằng năm với tổn thương chưa từng xuất huyết : 0,5-1%/năm, và sau xuất huyết lần đầu: tăng lên đáng kể (nguy cơ tái xuất huyết 5 năm lên đến 29.5%); vị trí thân não: 14,8%/năm trước điều trị

Sau mổ lấy trọn: tiên lượng tốt và nguy cơ tái phát thấp nếu cắt bỏ hoàn toàn

10. Thông điệp lâm sàng

Cavernoma không phải là ung thư, nhiều trường hợp không cần mổ

Quyết định điều trị cần cá thể hóa dựa trên: vị trí, triệu chứng, tiền sử xuất huyết, nguy cơ phẫu thuật 

Phẫu thuật vi phẫu vẫn là điều trị tối ưu cho tổn thương có triệu chứng, dễ tiếp cận (The New England Journal of Medicine. 2024). Xạ phẫu là lựa chọn thay thế hợp lý cho tổn thương khó phẫu thuật (Scientific Reports. 2024)

------

Thông tin liên hệ
Khoa Ngoại Thần Kinh - Bệnh viện Trường Đại học Y Dược Huế
- Điện thoại: Phòng Cấp cứu - 0234 3837777
- Địa chỉ: 41-51 Nguyễn Huệ, TP. Huế
-Website: www.bvydhue.vn